Wciąż jednak pojawiają się pytania, czy spopielenie ciała jest zgodne z zasadami Kościoła i czy kapłan może z tego powodu odmówić katolickiego pogrzebu. Przepisy są jednoznaczne: sama kremacja nie stanowi przeszkody. Decydujące znaczenie mogą mieć natomiast motywy, które stały za takim wyborem.
Kościół dopuszcza kremację, ale preferuje tradycyjny pochówek
Stanowisko Kościoła wobec kremacji zmieniło się w 1963 roku. Wydana wówczas instrukcja Świętego Oficjum wskazywała, że spopielenie ciała nie jest samo w sobie sprzeczne z religią chrześcijańską. Zasadę tę uwzględniono następnie w Kodeksie prawa kanonicznego.
Kanon 1176 stwierdza, że Kościół zaleca zachowanie zwyczaju grzebania ciał, ale nie zabrania kremacji, jeżeli nie została ona wybrana z przyczyn sprzecznych z nauką chrześcijańską. Oznacza to, że wierny może zdecydować się na kremację między innymi z powodów ekonomicznych, społecznych, sanitarnych lub praktycznych. Takie stanowisko potwierdza również instrukcja opublikowana przez Konferencję Episkopatu Polski.
Choć kremacja jest dozwolona, tradycyjny pochówek nadal pozostaje formą preferowaną przez Kościół. Ma on wyrażać szacunek do ludzkiego ciała oraz wiarę w jego zmartwychwstanie.
Kiedy ksiądz może odmówić pogrzebu?
Odmowa katolickiej ceremonii nie może wynikać wyłącznie z tego, że ciało zmarłego zostało skremowane. Problem pojawia się dopiero wówczas, gdy wybór kremacji był świadomą manifestacją poglądów sprzecznych z chrześcijaństwem.
Chodzi między innymi o sytuację, w której zmarły domagał się spopielenia ciała, aby publicznie odrzucić wiarę w zmartwychwstanie, wyrazić wrogość wobec Kościoła albo zamanifestować przekonania, których nie można pogodzić z jego nauczaniem. W takich okolicznościach możliwa jest odmowa przeprowadzenia pogrzebu kościelnego.
Potwierdza to kanon 1184 Kodeksu prawa kanonicznego. Wskazuje on, że pogrzebu należy odmówić osobom, które wybrały kremację z powodów przeciwnych wierze chrześcijańskiej, chyba że przed odejściem dały oznaki skruchy.
Nie jest to zatem automatyczna decyzja podejmowana w każdym przypadku. Jeżeli okoliczności budzą wątpliwości, duchowny powinien skonsultować się z ordynariuszem miejsca, najczęściej biskupem diecezjalnym, i zastosować się do jego rozstrzygnięcia.
Co można zrobić z prochami po kremacji?
Kościół określa także sposób postępowania z urną. Zasadą jest złożenie prochów w miejscu przeznaczonym do pochówku, takim jak grób ziemny, grobowieciec lub kolumbarium. Miejsce to ma pozwalać rodzinie oraz wspólnocie na modlitwę, wspominanie zmarłego i otaczanie jego szczątków należnym szacunkiem.
Kościół nie akceptuje rozsypywania prochów w morzu, górach, lesie ani w innych miejscach wybranych przez rodzinę. Nie zezwala również na tworzenie z nich biżuterii, pamiątek czy ozdobnych przedmiotów. Zasadniczo niedopuszczalne jest również przechowywanie urny w mieszkaniu.
Szczególnie poważna sytuacja zachodzi wtedy, gdy zmarły otwarcie zażądał kremacji i rozsypania swoich prochów, kierując się przekonaniami sprzecznymi z wiarą. Watykańska instrukcja „Ad resurgendum cum Christo” wskazuje, że w takim przypadku może dojść do odmowy kościelnych uroczystości pogrzebowych.
Jak wygląda katolicki pogrzeb w przypadku kremacji?
W Polsce zalecaną kolejnością jest odprawienie Mszy pogrzebowej oraz obrzędu ostatniego pożegnania przy trumnie, zanim ciało zostanie poddane kremacji. Następnie urna zostaje złożona na cmentarzu podczas osobnego obrzędu.
Nie zawsze jednak można zachować taki przebieg ceremonii. Episkopat Polski dopuszcza możliwość sprawowania obrzędów nad urną, jeśli przemawiają za tym szczególne względy duszpasterskie lub praktyczne. Może chodzić na przykład o sprowadzenie szczątków z zagranicy albo trudności z uczestnictwem rodziny w dwóch oddzielnych częściach uroczystości.
W takiej sytuacji urna zostaje ustawiona przed prezbiterium na odpowiednio przygotowanym miejscu, obok zapalonego paschału. Następnie odprawiana jest liturgia pogrzebowa, po której prochy zostają złożone na cmentarzu.
Sama kremacja nie odbiera prawa do ceremonii
Najważniejsze pozostają zatem intencje osoby, która zdecydowała się na kremację. Powody ekonomiczne, rodzinne lub praktyczne nie stanowią podstawy do odmowy katolickiego pogrzebu. Inaczej może być wtedy, gdy decyzja była celowym i publicznym wystąpieniem przeciwko wierze.
Rodzina planująca kremację powinna wcześniej skontaktować się z parafią i ustalić z duszpasterzem przebieg uroczystości. Pozwoli to uniknąć nieporozumień oraz zorganizować ceremonię zgodnie z obowiązującymi przepisami liturgicznymi.
To też może cię zainteresować: Z życia wzięte. Wnuk odwiedzał mnie w każdą niedzielę. Pewnego dnia przypadkiem usłyszałam jego rozmowę z ojcem
Zobacz, o czym jeszcze pisaliśmy w ostatnich dniach: Z życia wzięte. "Żona opiekowała się mną po ciężkiej operacji": Nie wiedziała, że wcześniej zdradziłem ją z pielęgniarką